თარგმანები

ნენსი მაკუილიამსი: ფსიქოპატიური (ანტისოციალური) პიროვნება – ნაწილი III

წარმოგიდენთ ამერიკელი ფსიქოანალიტიკოსის, ფსიქოლოგის ნენსი მაკუილიამსის წიგნიდან “ფსიქოანალიტიკური დიაგნოზი” თავს “ფსიქოპატიური (ანტისოციალური) პიროვნების” თარგმანს. ეს არის თარგმანის მესამე ნაწილი, პირობითად თარგმანი დაყოფილია სამ ნაწილად. 

P.S. თარგმანს ამ შემთხვევაში არ აქვს პროფესიონალური ნაშრომის პრეტენზია, სავარაუდოდ მკითხველი და განსაკუთრებით თარგმანში გამოცდილი სპეციალისტი ამ კუთხით ბევრ შეცდომას ნაახვს ამ შემთხვევაში მთავარი აქცენტი გაკეთებულია რომ მკითხველისთვის გასაგები და მარტივად აღსაქმელი იყოს თარგმნილი ტექსტი.  

სოსო დოლიძის თარგმანი

ფსიქოპატიის დიაგნოზი

 

მიუხედავად იმის გათვალისწინებით, რომ ანტისოციალურ ხალხს ცუდი რეპუტაცია აქვთ, მრავალი ფსიქოპატი პაციენტის შესახებ მსმენია რომელთაც თერაპია დაეხმარათ. ზოგიერთი პაციენტი ძალიან დაზიანებულია, ან ცდილობს და მოტივირებულია თერაპევტს დაუმსხვრიოს ყოველგვარი მცდელობა რომ ის განკურნონ. მელოიმ (1988)  კარგად განასხვავა ერთმანეთისგან შემფასებლისა და თერაპევტის როლი. ამ განსხვავების საჭიროება არ დგას პიროვნების სხვა ტიპებთან მუშაობის დროს, რადგანაც მათი მიზანი ფსიქოპატისაგან განსხვავებით არ არის თერაპევტის „დამარცხება“ ფსიქოთერაპიის პროცესში.  მელოისეული ახსნა თერაპიული ნიჰილიზმისა(Lion, 1978) ემთხვევა ჩემს გამოცდილებას.

სტერეოტიპული თქმულებაა, თითქოს ყველა ფსიქოპატი პიროვნება ან ანტისოციალური პიროვნების მქონე დარღვევის ადამიანი, როგორც კლასი, არის განუკურნებელი.  ასეთი შეფასება იგნორირებას უკეთებს ინდივიდუალურ განსხვავებებსა და ამძაფრებს ფსიქოპათოლოგიის უიმედო ბუნების წარმოჩინებას. ამ რეაქციებს ვიღებ თითქმის ერთნაირად საჯარო მენტალური ჯანმრთელობის კლინიკოსებისგან, რომლებიც რეფერალის გზებით მკურნალობენ ადამიანებს პრობაციიდან, ციხიდან და სასამართლოდან; ვასკვნი, რომ მკურნალობის რეფერირების იძულებითი ფორმის გამო ფსიქოთერაპიული მიზანი ამ შემთხვევაში არის შეუძლებელი.

ასეთი რეაქციები ხშირად ინტერნალიზებული „ორალური ტრადიციების“ შედეგია, რომლებიც სატრენინგო ოთახებში გამოცდილი კლინიცისტები ასწავლიან ახალგაზრდა კოლეგებს. ეს დასკვნები უმეტესწილად არ ემსახურება, პირდაპირ, ინდივიდუალურ გამოცდილებას. ეს ,რაღაც გაგებით, არის მასის ატიტუდი სადაც მორალური შეფასებები ხელს უშლის პროფესიონალურ შეფასებას. ფსიქოპატის ბიჰევიორალური ფსიქოლოგია რომელიც არის სხვების დევალვაცია და დეჰუმანიზაცია, ხდება კლინიკოსის იდენტიფიკაცია იმასთან რასაც კლინიკოსი ფიქრობს თუ ფსიქოპატი რას განიცდის სხვების მიმართ (meloy 1988).

კარონმა და ვანდენბოსმა (1981) დააფიქსირეს მსგავსი კრიტიკული აზრი მსგავს და ემპირიულად დაუდასტურებელ რწმენაზე, რომ შიზოფრენიის განკურნება შეუძლებელია.

ამგვარი მიდგომა შესაძლებელია გამოწვეული იყოს იმ ფაქტით, რომ უმეტეს ტრენინგ პროგრამებში – ისეთებშიც კი რომლებიც თავიანთ სტუდენტებს აგზავნიან ინტერნებად და პრაქტიკოსებად ციხეებში, ახალგაზრდულ გამოსასწორებელ ცენტრებსა და ნარკოტიკისგან გამოსასწორებელ დაწესებულებებში, სადაც მრავლადაა ფსიქოპატიური სტრუქტურის მქონე პაციენტი, ან საერთოდ არ აქცევენ ყურადღებას ან ძალიან ზოგადად ისწავლება ის უნარები რომელიც პრაქტიკოსმა უნდა იცოდეს ამ ტიპის ადამიანებთან სამუშაოდ. როდესაც ახალი თერაპევტი წარუმატებლად გამოიყენებს იმ უნარებს, რომელიც სხვა პიროვნების ტიპის დარღვევის მქონე ადამიანთან მუშაობს, მათ შეიძლება პაციენტი დაადანაშაულონ ნაცვლად იმისა რომ მათ პროფესიულ ფორმაციაში შეიტანონ ეჭვი.

მკურნალობისადმი შესაძლებლობის შეფასება ამ ტექსტის მიზანი არ არის, თუმცა რეკომენდაციას ვუწევ კერნბერგის სტრუქტურული ინტერვიუს გამოყენებას იმის შესაფასებლად რამდენადაა საჭირო ფსიქოთერაპიის გამოყენება რომელიმე ფსიქოპატიური სტრუქტურის პიროვნების სამკურნალოდ. DSM –IV აქ არ გამოგვადგება. მისი კრიტერიუმები ანტისოციალური პიროვნების ტიპის დასადგენად შეფასებულია ციხის პატიმრებზე. შეფასების პროცესში კი უფრო მეტად ჩართული იყვნენ მკვლევრები და არა თერაპევტები. მცირედი გამონაკლისის გარდა DSM-IV ის კრიტერიუმები ანტისოციალური პიროვნული აშლილობის დასადგენად შეიძლება შეფასდეს როგორც კლინიკურად განუკურნებელი. ისინი განზრახ არ ითვალისწინებენ კრიტიკულ ინტერნალურ და სუბიექტურ მდგომარეობებს. ამგვარად ისინი იხრებიან იმისკენ რომ დაისვას გადაჭარბებული დიაგნოზი იმ ხალხზე რომელთა ბექგრაუნდი სავსეა გაჭირვებით, რეპრესიით და მარგინალური ცხოვრებით. ამ ხალხს წარმატებულად უსვამენ ფსიქოპატების დიაგნოზს. ახლა როცა ამას ვწერ, როგორც ჩანს  DSM – V ში ანტისოციალური ფსიქოლოგია უფრო მეტად ნარცისტულ სპექტრში იქნება განხილული და შესაბამისად ინტერნალურ ფაქტორს მეტი ყურადღება მიექცევა.

როდესაც ადამიანი გადაწყვეტს, რომ იმუშაოს ფსიქოპატიური პიროვნებასთან, ან როდესაც აღმოაჩენს რომ მისი ამჟამინდელი პაციენტი ანტისოციალური სტრუქტურის მქონე პიროვნებაა, ამ დროს მკურნალობის ყველაზე კრიტიკული ხასიათი მისი უწესრიგობაა: თერაპევტის, ჩარჩოსი და იმ კონდიციების რომელიც თერაპიას შესაძლებელს ხდის. ანტისოციალურმა პიროვნებებმა იციან როგორ გამოიყენონ ადამიანები, ისინი სადისტურ ტრიუმფს გრძნობენ და არა დაფასებას იმაში, რომ თერაპევტი მკურნალობის კონტრაქტის მოწესრიგებას ცდილობს. ნებისმიერი ქცევა რომელიც შეიძლება ინტერპრეტირდეს როგორც სისუსტედ და მოწყვლადობად, სავარაუდოდ ასეც მოხდება. ენტონი ჰოპკინსმა მოგვცა კარგი მაგალითი ფსიქოპატის ტალანტის, თუ როგორ ნახულობს ის სხვაში აქილევსის ქუსლს თავისი პიროვნების მანიპულაციით დეტექტივზე რომელსაც ჯოდი ფოსტერი ანსახიერებს ფილმში „კრავთა დუმილი“. სატელევიზიო სერიალის „დექსტერის“ სცენარისტებმა კარგად შეასრულეს თავიანთი სამუშაო, ისევე როგორც სოპრანოს კლანის ავტორებმა, მათ ისე შეადგინეს სცენარი რომ მაყურებელს სიმპათია უჩნდება წამყვანი როლის მსახიობების მიმართ, რომლებიც ექსტრემალური, მაგრამ არა ტოტალურური ფსიქოპატები არიან. დექსტერი მიჯაჭვულობის მიმართ რაღაც დოზით შესაძლებლობას ამჟღავნებს, მაგრამ მისი ინტერნალური სამყაროს პორტრეტი აჩვენებს იმ დიდ ემოციურ ლიმიტებს რომელიც მნიშვნელოვანწილადაა დაკავშირებული ანტისოციალური პიროვნების სტრუქტურის ადამიანთან.

არარეალურია ანტისოციალური პიროვნების ტიპისგან მოვითხოვოთ სიყვარული, მაგრამ შეიძლება მოვიპოვოთ მათი პატივისცემა სიმკაცრით, აზროვნებით და მომთხოვნი ქმედებებით. როდესაც მე ფსიქოპატ პაციენტებთან ვმუშაობ, პაციენტისგან ვითხოვ რომ გადამიხადოს ყოველი სეანსის დაწყების წინ.  უმეტეს თერაპევტს ასწავლიან რომ განიხილონ თითოეული კლიენტის განსაკუთრებული საჭიროებები, ჩემს გამოცდილებაზე დაყრდნობით კი ვასკვნი, რომ განსაკუთრებული საჭიროებების აბსოლუტური გაუთვალისწინებლობა არის ყველაზე სწორი პასუხი ანტისოციალური პიროვნებებისთვის. თერაპიის საწყის ეტაპზე არ ვაანალიზებ პაციენტთა მოტივებს იმის შესახებ რომ მათ სურთ კონტრაქტის დატესტვა. მე უბრალოდ ვახსენებ მათ რომ ჩვენი შეთანხმება იყო რომ მათ წინასწარ უნდა გადაეხადათ.

საჭიროა უკომპრომისო პატიოსნება: საუბარი პირდაპირ, დაპირებები, სასიკეთოს დანახვა საფრთხეებში და მუდმივად რეალობაზე კონცენტრირება და დაბრუნება. პატიოსნება გულისხმობს თერაპევტის პირად დასტურს რომ თავისი ნეგატიური გრძნობები გამოამჟღავნოს პაციენტთან. თუ ასეთი რეაქციები  შეფერხებული იქნება, კონტრ ტრანსფერი სავარაუდოდ აქტინგ აუთის საშუალებით გამოვლინდება. ანტისოციალური პიროვნების მკურნალობის დროს ჩვენ უნდა გამოვიყენოთ ჩვენი მცირე ანტისოციალური ტენდენციები რომ გვქონდეს ბაზა ვიდენტიფიცირდეთ პაციენტის ანტისოციალურ ფსიქოლოგიასთან. მაგალითად, ჩვენ არა თავდაცვით რეჟიმში უნდა მივცეთ საკუთარ თავს უფლება გამოვამჟღავნოთ ეგოიზმი და სიხარბე გადასახადის მიმართ როდესაც გადასახადზე ვაკეთებთ აქცენტს. ზოგიერთ თერაპევტს ანტისოციალური პიროვნების მქონე ტიპთან მუშაობა არ შეუძლია, მათ არ შეუძლიათ მათ თავში  აღმოაჩინონ ის ანტისოციალური დონე რომ შეძლონ პაციენტთან რაიმე მსგავსების დაჭერა.

პატიოსნება არ ნიშნავს გამომჟღავნებას. თვით გამხელა აღქმული იქნება როგორც სისუსტე. ის არც მორალიზაციას არ ნიშნავს. როდესაც პაციენტის დესტრუქციული ქმედებების შეფასებას ვაკეთებთ უშედეგოა ისეთი გრძნობითი დასკვნების გაკეთება როგორებიცაა სიცუდე და დანაშაული. პაციენტი განიცდის ნორმალური ზე მეს ნაკლებობას და სავარაუდოდ იმიტომ ჩაიდინა დანაშაული რომ თავი კარგად (ყოვლისშემძლედ) ეგრძნო ვიდრე ცუდად (სუსტად). აუცილებლად უნდა ავიცილოთ ამორალურ ქმედებაზე მორალური პასუხის მოთხოვნა. ეს ძალიან დაემსგავსება იმ სიტუაციას როდესაც ვილი სუტონს კითხეს თუ რატომ გაძარცვა ბანკები. მან ამაზე უპასუხა: „იმიტომ რომ იქ არის ფული.“.

ერთ ერთი ჩემი კოლეგა ქალბატონი, რომელიც ცნობილია თავისი ტალანტით ანტისოციალური ტიპის მქონე ადამიანებთან ურთიერთობაში, ყვება შემდეგ ამბავს, რომელიც შეემთხვა მანქანის ქურდთან მუშაობის დროს:

„ადამიანი მიხსნიდა მე თუ როგორი შთმბეჭდავი სქემა ქონდა რომელიც თითქმის შეასრულა, ერთ უმნიშვნელო დეტალს რომ არ შეეშალა ხელი ეს იქნებოდა იდეალური დანაშაული. როგორც მან თქვა, ის უფრო და უფრო აღფრთოვანებული და აჟიტირებული იყო.  მას თითქმის შესრულებული ქონდა ქურდობის აქტი. მე დავიწყე ფიქრი ისე, თითქოს ჩვენ ვიყავით ამ დანაშაულის ინსპირატორები. თანდათან ის ისე შევიდა სიტუაციაში, რომ მკითხა „რამე მსგავსს გააკეთებდი?“

            „არა“, მე ვუპასუხე

             “რატომ არა?“ მკითხა მან, ცოტათი გულაცრუებულმა

             „ორი მიზეზის გამო“ მე ვუპასუხე, „პირველი, ყოველთვისაა პატარა

              დეტალი რომელიც ხელს შეგიშლის საქმეში, რაც არ უნდა

              ბრწყინვალე გეგმა გქონდეს, ცხოვრება არ არის ასე მარტივად

              კონტროლირებადი რამ. და შემდეგ მე მოვხვდებოდი ციხეში, ან

              ძალადობრივად მოვხვდებოდი მენტალურ ჰოსპიტალში, როგორც

              შენ, ვისაუბრებდი ისეთ რაღაცეებზე რაც არ ყოფილა ჩემი არჩევანი.

             და მეორე, მე მაქვს რაღაც ისეთი რაც შენ არ გაქვს: ეს არის სინდისი.

             „დიახ“ მან მითხრა, „იცით თქვენ როგორ უნდა მქონოდა ერთერთი

            ამ ფაქტორებიდან?

რა თქმა უნდა, პირველი ნაბიჯი რომ განავითარო მორალი, არის ის რომ ზრუნავდე ვიღაცაზე ისე რომ ამ ადამიანის აზრი შენთვის რაიმეს ნიშნავდეს.  ჰაროლდ გრინვალდი (1958, 1974), რომელიც მუშაობდა ანტისოციალურ ადამიანებთან ლოს ანჯელესის ანდერგრაუნდში, აღწერა თუ როგორ ეკონტაქტებოდა ფსიქოპატს მათთვის გასაგები საქციელით. მან დაასაბუთა, რახან ძალაუფლება არის ერთადერთი რამ რასაც ანტისოციალური პიროვნება სცემს პატივს, აქედან გამომდინარე ძალაუფლება არის ის პირველი რამ რისი დემონსტრაციაც უნდა მოახდინოს თერაპევტმა კლიენტთან. ის გვაძლევს ძალაუფლების დაფიქსირების შემდეგ მაგალითს:

 პროსტიტუტების ბიზნესის მფლობელი მოვიდა ჩემს სანახავად და მიყვება თავისი ცხოვრების გზას, ის ამბობს: „იცი, მე მრცხვენია გამოვხატო საკუთარი თავი, მაგრამ ყოველივე ამის შემდეგ, ეს ცხოვრების ძალიან კარგი გზაა და უმეტეს ტიპებს უნდათ რომ ასე იცხოვრონ, იცხოვრონ როგორც პროსტიტუტების ბიზნესის მფლობელი. ეს არ არის ცუდი, შენ კერავ გოგოებს ზედმეტი ჩალიჩის გარეშე, რატომ არ უნდა გააკეთო ეს?“ მე ვუთხარი: „შენ ხარ არამზადა“ მან მკითხა თუ რატომ ვუთხარი ეს სიტყვა, მე ვუპასუხე: „შეხედე, მე გამოსაძახებელი გოგოების გარესვე ვცხოვრობ, მე მათზე წიგნი დავწერე, ამისათვის მე პატივს მცემენ, ამით პოპულარული გავხდი. ადამიანებმა ამაზე ფილმი გადაიღეს. მე გოგოების გამოძახების გარეშე ბევრად მეტი ფული გამოვიმუშავე შენ ამას ოდესმე გააკეთებ, მაშინ როდესაც შენ ნებისმიერ დროს შეიძლება დაგაკავონ და გაგიშვან ციხეში ათი წლით, მე კი პატივცემული და დაფასებული ადამიანი ვარ“. ეს შეიძლება მან გაიგოს, მან დაინახა რომ ადამიანი, რომლის გვერდითაც აყენებს ის თავს, შეიძლება იყოს მასზე უპირატესი. (1974. გვ, 371).

გრინვალდს თავისი მეთოდი ქონდა, რომლის გათვალისწინებაც დღესაც შეიძლება ფსიქოპატ ხალხთან მუშაობის დროს. ის არ იყო ერთადერთი ადამიანი რომელმაც აღმოაჩინა რომ ფსიქოპატთან ძალის დემონსტრირებაა საჭირო. როგორც ჩემმა კოლეგამ წინათ აღნიშნა მას მის თავში შესაძლოა ქონდეს იმდენი ფსიქოპატიური იმპულსები რომ შეეძლოს თავის კლიენტებთან ემოციური კავშირის გაბმა. ორი ან სამ წლიანი ინტენსიური თერაპიის შემდეგ ის ამბობს რომ ფსიქოპატები ხშირად ვარდებიან სერიოზულ, ფსიქოტურ დეპრესიაშიც კი. ეს არის სამხილი იმისა რომ ისინი იწყებენ თერაპევტთან ურთიერთობას უფრო ნამდვილი გზით ვიდრე ესაა მანიპულაციის ობიექტი ისინი აცნობიერებენ თავიანთი მდგომარეობას და დამოკიდებულების უსუსურობას. ეს დეპრესია გავს მელანი კლაინის მიერ აღწერილ (1935) ბავშვის მეორე ექვსი თვის მდგომარეობას, როდესაც ბავშვი აღმოაჩენს მტკივნეულ რეალობას რომ დედა არსებობს როგორც გარე ობიექტი, რომელიც მის კონტროლს არ ექვემდებარება.

სხვა დიაგნოზის მქონე პაციენტებთან მომუშავე თერაპევტისგან განსხვავებით, თერაპევტმა რომელიც მუშაობს ანტისოციალური პიროვნების მქონე ადამიანთან უნდა განავითაროს დამოუკიდებელი სიძლიერის ატიტუდი. ეს ასევე მსგავსია კოგნიტურ ბიჰევიორალურ თერაპიების დროსაც, ამ პოპულაციასთან მუშაობის დროს (M. H. Stone, 2000). არასწორია ემოციურად ჩაერთო პაციენტის ცვლილების პროცესში, იმიტომ რომ როგორც კი ანტისოციალური პიროვნების ტიპი დაინახავს ამას, მას შეუძლია ფსიქოთერაპიის საბოტაჟი რათა გამოაჩინოს თერაპევტის იმპოტენცია. უკეთესია თუ უბრალოდ მეტად ჩავერთვებით პაციენტის გააზრებაში, შევარჩევთ ტონს და ვაჩვენებთ პაციენტს რომ მასზეა დამოკიდებული თერაპიიდან მიიღებს თუ არა სარგებელს. ეს მაგალითი ანალოგიურია იმისა რასაც ყველა პოლიციის ოფიცერი სწავლობს დანაშაულის გამოძიების დროს: არასოდეს აჩვენო დამნაშავეს რომ აღიარება შენთვის მნიშვნელოვანია.

ყველაზე გამოცდილი ანტისოციალური ადამიანების ინტერვიუერი რომელსაც მე ვიცნობ იყო დეტექტივთა უფროსი ქალაქში, საიდანაც მე ვარ. ადამიანი, რომელსაც ქონდა მიღებული ძალიან ბევრი აღიარებითი ჩვენება გამაუპატიურებლებისგან, ბავშვების მწამებლებისგან, მკვლელებისა და სერიული ქილერებისგან. როდესაც მისი დაკითხვის ჩანაწერებს უსმენ, ადამიანი არის გაოცებული ამ ადამიანის დამოკიდებულებით, და მისი ჩუმი რწმენით რომ ყველაზე მონსტრ მოძალადესაც კი აქვს მოთხოვნილება რომ ვინმეს სიმართლე უთხრას. ეჭვიტანილის რეაქცია იმაზე რომ მას ღირსეულად ეპყრობიან ყოველთვის მტკივნეულია. მათ ყოველთვის აქვთ მოლოდინი რომ ინტერვიუერის დღის წესრიგი მათი დამარცხებაა. არავის არ ქონია იმის შეგრძნება რომ გამომძიებელი მას კითხავდა უპატივცემულოდ. ეჭვიტანილები ამბობდნენ „ის მკითხავდა მე სამართლიანად“.

ეს ფენომენი სვამს კითხვის ნიშანს ფსიქოპატთა ცნობილი უემოციურობა არის მოძალადე გარემოზე პასუხი  (როგორც ბავშობის დროს იყო და შემდეგ სუბკულტურაშია) თუ შედეგია გაუგებრობის (როგორც თერაპევტის სურვილია რომ დაეხმაროს). ფაქტი რომ ეს დამნაშავეები ხშირად უტყდებიან ადამიანს, ვისაც მათი გამომწყვდევა უნდა საკანში, გვაფიქრებინებს რომ არასწორ დამნაშავესაც კი შეიძლება ქონდეს პრიმიტიული გრძნობა ანგარიშვალდებულების და ურთიერთობისგან რაღაცის მიღება შეუძლიათ. სადისტი მკვლელი კარლ პანცრამს (Goddies & Long 1970) ქონდა მთელი ცხოვრების განმავლობაში მეგობრობდა ციხის მცველთან, რომელმაც მას უბრალოდ ერთხელ კეთილად მოექცა.  (ეს არგუმენტი არ ეხება საშიშ კრიმინალებს. იმის გაცნობიერება რომ ფსიქოპატიური პიროვნებები არიან ადამიანები, რომელთაც რაღაც დოზით შეიძლება დავეხმაროთ არ ნიშნავს იმას რომ თერაპიას შეუძლია კომპულსიური მკვლელი მოქალაქის მოდელად აქციოს. საზოგადოებას ანტისოციალური პიროვნებებისგან დაცვა სჭირდება მიუხედავად იმისა მათი კრიმინალური ქმედებები ფსიქოანალიტიკურად გასაგებია თუ არა და შეუძლია თუ არა მას თერაპიული ურთიერთობისგან მიიღოს სარგებელი).

მთლიანი მიზანი ანტისოციალურ პიროვნებებთან მუშაობის არის ის, რომ ის მივიდეს კლაინიანური გაგებით დეპრესიულ პოზიციამდე, რომელშიც სხვები გაგებულია როგორც სეპარირებული სუბიექტები (Kernberg, 1992). მკურნალობის დროს, ფსიქოპატის ყოვლისშემძლე კონტროლი, პროექციული იდენტიფიკაცია, შურის დომინაცია და თვითდამაზიანებელი აქტივობები არის რაციონალურად გამოკვლეული თანმიმდევრულობის და პატივისცემის ატმოსფეროში.

დიფერენციალური დიაგნოზი

არ არის რთული ადამიანში დაინახო ანტისოციალური ტენდენციები რომლის პიროვნებასაც აქვს ფსიქოპატიური კომპონენტი. არის თუ არა ეს თვისებები საკმარისი იმისათვის, რომ ადამიანზე ვთქვათ რომ ის არის ფსიქოპატი რთული საკითხია. პარანოიდულმა, დისოციაციურმა და ნარცისულმა კონდიციებმა ხშირად დიაგნოზის დასმისას შეცდომაში შეგვიყვანონ. ხშირად ასევე მავნე ნივთიერებაზე დამოკიდებული პიროვნება ახდენს ფსიქოპატის მოდელირებას. ასევე  ზოგიერთი ისტერიული პაციენტი შეიძლება არასწორად დაესვას ანტისოციალური პიროვნების დიაგნოზი, ამ თემას მე-14 თავში განვიხილავ.

ფსიქოპატისა და პარანოიდული პიროვნების შედარება

ხშირად ფსიქოპატიური პიროვნების და პარანოიდის ხასიათები მნიშვნელოვანწილად კვეთენ ერთმანეთს. ბევრ ადამიანს აქვს ამ ორივე ხასიათზე მგრძნობელობა. ორივეს, ანტისოციალურ და პარანოიდულ პიროვნებებს აქვთ აქცენტი გაკეთებული ძალაუფლების საკითხებზე, თუმცა სხვადასხვა პერსპექტივიდან. ფსიქოპატებისგან განსხვავებით, ადამიანები რომლის ხასიათის ძირითად ბირთვს პარანოიდული საწყისები შეადგენენ, აქვთ ღრმა დანაშაულის განცდა. ამ გრძნობისგან მათი განთავისუფლება ძალიან რთულია. ამგვარად გადამწყვეტი ფაქტორი, პიროვნების ხასიათის განსაზღვრისას რომელთაც აქვთ ორივე ხასიათის შტრიხები, არის დანაშაულის განცდა.

ფსიქოპატისა და დისოციაციური პიროვნების შედარება

ასევე საკმაოდ დიდი გადაკვეთაა ფსიქოპატისა და დისოციაციურ ფსიქოლოგიებს შორის. ინტერვიუერისათვის კრიტიკულია იმის გაგება მას აქვს ურთიერთობა ადამიანთან რომელიც არის ფსიქოპატი და იყენებს დისოციაციურ დაცვის მექანიზმებს თუ პიროვნებას აღენიშნება დისოციაცირი ფსიქოლოგია რომელსაც ახლავს ერთი ან რამდენიმე ანტისოციალური ტენდენცია. პროგნოზი პირველი შემთხვევისა არ არის მაინცდამაინც ხელსაყრელი, მაშინ როდესაც მრავალი დისოციაციური ადამიანი, რომელსაც დაესვა აკურატულად დიაგნოზი, თერაპია მასთან კარგად მუშაობს. სამწუხაროდ სწორი დიაგნოზის დასმა შესაძლოა ძალიან რთული აღმოჩნდეს, ექსპერტსაც კი შეიძლება გაუჭირდეს სწორი დიაგნოზის დასმა. ორივეს, ფსიქოპატსაც და დისოციაციურ ადამიანს აქვს სხვა ადამიანების სრული უნდობლობა და სხვადასხვა მიზეზთა გამო (ძალადობის ტერორი თუ ყოვლისშემძლე ტრიუმფი) ისინი მალავდნენ ამ თვისებას და შეცდომაში შეყავთ თერაპევტი.

მე არ ვუწევ რეკომენდაციას დაისვას დიფერენცირებული დიაგნოზი, როდესაც დიაგნოზის დასმა რამე შედეგზეა დამოკიდებული. მაგალითად, როდესაც ადამიანი ჩაიდენს დანაშაულს შეიძლება ისე მოაჩვენოს თავი რომ არ გრძნობს თავს დამნაშავედ, იმისათვის რომ დაარწმუნოს თერაპევტი რომ არის შეურაცხადი და აქვს იდენტობის დისოციაციური აშლილობა. დიფერენციალური დიაგნოზის მიზეზის გარეშეც კი რთულია. ხშირად ლეგალური პროცედურები ძალიან ართულებს ფსიქოლოგის მუშაობას.

ფსიქოპატიური და ნარცისული პიროვნების შედარება

ახლო მსგავსებაა ფსიქოპატიასა და ნარცისულ კონდიციებს შორის. არსებობს კონტინიუმი მცირედი ნარცისიზმიდან მძიმე ნარცისიზმსა და მძიმე ფსიქოპატიას შორის. ორივე, ხასიათით ნარცისსა და ფსიქოპატს შორის არის მსგავსება, რომ მათ აქვთ ცარიელი შინაგანი სამყარო და გარე მოვლენებზე დაყრდნობა მათი თვითშეფასების ჩამოყალიბების აუცილებელი პირობაა. კერნბერგის მიერ შემოთავაზებული განზომილებიანი ანალიზის თანახმად (Kernberg, 1984), რომელიც ყოველთვის მომწონდა და ახლა უკვე გვაქვს კვლევები რომლებიც ამას ადასტურებს. მაშინ როდესაც მე ამ ტექსტს ვწერ, DSM-5 ის შემქმნელები  გეგმავენ რომ ეს აშლილობები შეიყვანონ სელფის აშლილობებში ერთ სპექტრში. მაგრამ მე ასევე შევთავაზებდი რომ ანტისოციალური და ნარცისული ხალხი საკმარისად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან რომ ვიფიქროთ ამ აშლილობის კონტინიუმზე.

უმეტესი ფსიქოპატი ინდივიდი არ ახდენს იდეალიზაციას განმეორებითად, და უმეტესობა ნარცისი არ ექვემდებარება ყოვლისშემძლე კონტროლს. ბევრ ადამიანს აქვს ორივე ხასიათის თვისება. მკურნალობის თვისებები საკმაოდ განსხვავებულია თითოეული ჯგუფისთვის. (მაგალითად სარკის ეტაპი კარგად ერგება უმეტესობა ნარცისულ ადამიანს, მაშინ როდესაც ეს განსხვავებულია ანტისოციალურ ადამიანებში),. მიუხედავად იმისა რომ მრავალი ადამიანია რომელსაც ხასიათის ორივე ასპექტი აქვს, კლინიკურად ძალიან მნიშვნელოვანია რომ ესენი ფრთხილად განვასხვავოთ ერთმანეთისგან.

ფსიქოპატიური პიროვნების და ნივთიერებაზე დამოკიდებული პიროვნების შედარება

ადამიანებს რომელთაც აქვთ ნივთიერებაზე დამოკიდებულების აშლილობები არიან მანიპულატორები და გამოყენებაზე ორიენტირებულები. მათთვის ნივთიერება რომელზეც არიან დამოკიდებულები უფრო მნიშვნელოვანია ვიდრე ადამიანური ურთიერთობები და პერსონალური ინტეგრაცია. მათი ანტისოციალური ქცევის გამო, ადამიანები ხშირად მავნე ნივთიერებაზე დამოკიდებულ ადამიანებს მიაწერენ ფსიქოპატიურ სტრუქტურას. შესაძლებელია ზოგიერთი დამოკიდებული ადამიანი მართლაც იყოს ხასიათით ფსიქოპატი. მავნე ნივთიერებაზე დამოკიდებული ადამიანის პერსონოლოგიური ხასიათი არ შეიძლება შეფასდეს მანამდე სანამ ინტერვიუერი არ მიიღებს შესაბამის ინფორმაციას თუ ნივთიერების მოხმარებამდე როგორი იყო პიროვნება ან ნივთიერების მოხმარებისგან განკურნების შემდეგ ხანგრძლივი დროის გასვლის შემდეგ როგორ შეიცვალა პიროვნება.

შეჯამება

 

ამ თავში მე დავხატე ფსიქოპატიური პიროვნება, რომელსაც აქვს მისწრაფება მოახდინოს სხვების მანიპულაცია, მოახდინოს სხვაზე ეფექტი. შევაჯამე ზოგიერთი კონსტიტუციური პრედისპოზიცია ანტისოციალური ქცევის, მოვიყვანე ბრაზი და მანია. განვიხილე ფსიქოთერაპია, ყოვლისშემძლეობის კონტროლის დაცვის მექანიზმი, პროექციულ იდენტიფიკაციის, დისოციაციის და აქტინ აუთის მექანიზმები; არასტაბილურობა ურთიერთობებში, ემოციური გაურკვევლობა, ექსპლუატაცია და ხანდახან სისასტიკე. სელფის სტრუქტურა რომელიც დომინირებულია მცდელობებით რომ თავიდან აიცილოს სისუსტის შეგრძნება და შური. მოვიყვანე სავარაუდო არაემპათიური ტრანსფერი და კონტრტრანსფერი და გავამახვილე ყურადღება თერაპევტის მუმივობაზე, მიზანმიმართულობაზე და თვით გაცნობიერებულობის მნიშვნელოვნებაზე. განვასხვავე ფსიქოპატიური ხასიათი პარანოიდულისგან, დისოციაციური და ნარცისული პათოლოგიებისგან, ასევე განვიხილე მავნე ნივთიერებაზე დამოკიდებულების შემთხვევა.

Leave a Reply