Browse Tag by ჯიჰადი
თარგმანები

ჟულია კრისტევა – რადიკალური ეშმაკის ინტერპრეტაცია

ჟულია კრისტევა

მოზარდი არის მორწმუნე

ბავშვი მეფე, რომელიც ყველა ჩვენგანში არის მიძინებული, ფროიდის მიხედვით თავის ესეში  „სამი ესე სექსუალობის შესახებ“  შეიძლება იყოს „ლაბორატორიის მეცნიერი“: ყველა მისი გრძნობა გაღვიძებულია, ის ცდილობს აღმოაჩინოს როგორ იბადება ბავშვები. ეს დაუკმაყოფილებელი ცნობისმოყვარეობა ისეთი მიმზიდველია, რომ ის ჩრდილავს მოზარდთა ხასიათს: ზუსტად იმიტომ, რომ არ არსებობს მოზარდობა რწმენის საჭიროების გარეშე.

მოზარდი არ არის ლაბორატორიის მკვლევარი, ის არის უბრალოდ მორწმუნე. ჩვენ ყველანი მოზარდები ვართ როდესაც აღფრთოვანებულები ვართ აბსოლუტურით. ფროიდი მოზარდებით არ იყო დაინტერესებული, რადგან თავად იყო უდიდესი არამორწმუნე ადამიანი, ყველაზე არარელიგიური ადამიანი რომელიც შეიძლება არსებობდეს. რწმენაში ფროიდი გულისხმობდა ობიექტთან ურთიერთობის გამოცდილებას: რწმენას სურს ყველაფერი, ის პოტენციურად ფუნდამენტალისტურია, ისევე როგორც მოზარდი. ადამი და ევა, რომეო და ჯულიეტა მოზარდები იყვნენ; ჩვენ ყველანი მოზარდები ვართ როდესაც გვიყვარს.

თუმცა მას შემდეგ რაც ჩვენი სურვილები და იმპულსები  ამბივალენტური და სადომაზოხისტური  ხდება იდეალური ობიექტის არსებობის რწმენა თანდათან ქრება, განიცდის ფრუსტრაციას. ასე რომ ობიექტის ძებნის ვნება იცვლის ხასიათს და ხდება დამსჯელი, თვით დამსჯელი. მოზარდობაში ამი რევერსიის ტრაექტორია შემდეგია: იმედგაცრუება-დეპრესია-სუიციდი. ხანდახან ის იღებს ისეთი ფორმის რეგრესიულ და სომატურ სახეს როგორიცაა მაგალითად ანორექსია, განსაზღვრულ პოლიტიკური კონტექსტში კი ვლინდება სხვისი სელფის (self-with-the-other) დესტრუქციული წყურვილით, რომელსაც მე კამიკაძის სინდრომს ვეძახი. იქედან გამომდინარე რომ მოზარდებს სჯერათ ობიექტთან ურთიერთობის, ამ ურთიერთობის შეუძლებლობის გამოცდილება მათ მიერ განიცდება როგორც მომაკვდინებელი.

ტრანსფერი ხვდება რწმენის საჭიროებას

მოზარდებთან იდეალიზმის სინდრომის გათვალისწინებისას, ფსიქოანალიტიკოსს შანსი აქვს შეამციროს შეწინააღმდეგება და მოზარდი დააბრუნოს ანალიტიკურ პროცესში სადაც კარგად ჩანს მოზარდობის ასაკისთვის დამახასიათებელი სიურჩე. რელიგიის საჭიროება, იდეოლოგიური ენთუზიაზმი მთელი მეოცე საუკუნის განმავლობაში, შემოთავაზებული ნამდვილი იდეალიზმის სინდრომი: ინიციაციის რიტუალები, მარხვა და მოკვდომა. ეს ყველაფერი ასევე კარგად ჩანს არტშიც: რენესანსიდან დაწყებული სადაც ჩანს ინიციატივის მქონე მოზრდი გმირების თავგადასავლები.

რა თქმა უნდა უკმაყოფილო თანამედროვე საზოგადოება სწუხს მოზარდთა ჭირვეულობების გამო. ჩვენ ვქმნით „მოზარდთა ცენტრებს“, ჩვენ განვავითარეთ მოზარდთა ფსიქიატრია ბავშვთა ფსიქიატრიის მოდელზე დაყრდნობით. მაგრამ როგორც ჩანს საერო რომ არ არის მზად პირისპირ შეხედოს „რელიგიასთან დაბრუნებას“. ისევე როგორც „სპირიტუალური ნაწარმოებები“ რომელსაც ასრულებს ხელოვანი თავისი გემოვნების და დროის მიხედვით, სადაც ინტერნეტიდან იღებს რელიგიურ ფრაგმენტებს, დამამცირებელ ფორმებს (სექტის), ან უფრო მეტიც იყენებს ფუნდამენტალიზმს (იდეალის სახელით ხელს უწყობს სიკვდილის დრაივის გაცოცხლებას).

რადიკალიზებულმა მონახა თავისი გზა და ისევ პარიზში დაბრუნდა

პარიზში მომხდარი საშინელმა ჯიჰადისტური თავდასხმა გვაჩვენებს, რომ სამომავლოდ, რწმენის საჭიროების რელიგიური მკურნალობა თავის თავში დისკრედიტირებულია, რადგან ის არ ასრულებს პარადოქსალური მორწმუნის სწრაფვას მოიპოვოს სამოთხე. ეს ნიჰილისტური მორწმუნე, აუცილებლად ნიჰილისტური, რადგან ის არის პათეტიკურად იდეალისტური, არის დაუნდობელ გლობალურ მიგრაციაში მოხვედრილი  დეზინტეგრირებული, არასოციალიზირებული  მოზარდი.

განგსტერული ტიპის რადიკალიზებული ფუნდამენტალიზმი დემონსტრაციას უკეთებს ნიჰილიზმის რადიკალურ ფაზას, ალბათ იმაზე რადიკალურს ვიდრე ოდესმე, მოსალოდნელ „რელიგიათა დაპირისპირებას (შეტაკებას)“ (clash of religions). ეს ფაზა იღებს ცივილიზაციის სიღრმისეულ გამოცდილებებს, ხაზს უსვამს რელიგიებამდე არსებულ „რწმენის საჭიროებას“, ეს მოზარდობაში ჩანს კარგად როგორც იდელისტური აშლილობა.

ფსიქოანალიზს ადარდებს დესუბიექტივაციამდე მისული  პიროვნების დეზორგანიზაცია  (<“მე“ არ არსებობს>, ეს ფრაზა შეიძლება გაგებულ იქნას როგორც <არაფერი არსებობს გარდა დაშლილი დრაივისა, რომელიც ყველაფრისთვისაა მზად>). სხვასთან კავშირი დეზორგანიზებულია (<“სხვას“ არ გააჩნია არანაირი ღირებულება>), მხოლოდ სიკვდილის დრაივს და ეშმაკის ღვარძლს აქვს ტრიუმფი.

რადიკალური ეშმაკი

რა არის ერთ დროს კანტის და არენდტის მიერ დაგმობილი რადიკალური ეშმაკი? ეს არის ადამიანთა სიჭრბის, ფუფუნების (superfluidity) დეკლარაცია – და რეალიზაცია, მისი მექანიკური დესტრუქციის ჩვენება.

შეიძლება არსებობდეს რადიკალური ეშმაკი მიზეზის გარეშე? გარკვეულწილად ასე არის ლიტერატურასა და მისტიციზმში. პოლიტიკურად კი სხვაგვარადაა. ფსიქოანალიტიკური გამოცდილებით, მე მხოლოდ ამბოხებით ვერ დავკმაყოფილდები. ტრასფერის და კონტრტრანსფერის ინტერპრეტაციის დასახვეწად მე გამოვიყენებ ექსტრემალური ეშმაკის ლოგიკას. ჩვენ აღმოვაჩენთ რომ ოჯახის მარცხი და სოციალური დეზინტეგრაცია ზოგიერთ ადამიანში, განსაკუთრებით მოზარდებში იწვევს იდეალიზმის აშლილობას (idealism disorder). ისინი პირდაპირი გაგებით ფეთქდებიან, შეუძლებელია გაარჩიო მართალი და მტყუანი, შიდა და გარე, სუბიექტი და ობიექტი. ჩვენს ორ, სიცოცხლის და სიკვდილის იმპულსებში სიკვდილის დრაივია, რომელიც ჭრის ფსიქიკურ ცხოვრებას და ამცირევს ბრმა დესტრუქციას: სელფის დესტრუქციას რომელიც გამოწვეულია უაზრო სიამოვნებით ან შიდა აპათიის ვაკუუმით.

ამ ფსიქოანალიტიკური დასკვნებით ვხედავთ რომ ჩვენ გვჭირდება უფრო მეტი ვიდრე „ყოვლისმომცველი მორალიზმი“. მოზარდთან მუშაობა, რომელიც განიცდის რადიკალიზაციას, ანალიტიკოსს აყენებს არამდგრად პოზიციაში სადაც ეს დესუბიექტივიზაცია და დეობიექტივიზაცია ხდება და ამავე დროს არის რესტრუქტურიზაციის საჭიროება. ჩვენი გამოწვევაა, რომ მივყვეთ სიკვდილის დრაივის აღმოჩენას, და ფსიქიკური აპარატის ავთვისებიან პოტენციალს რომელიც გამოვლინდება იდეალიზმის აშლილობის სახით. ცოდნის სურვილის და რწმენის გაუქმება, ისე რომ ადამიანს არ შეუძლია ინვესტიცია და კავშირების გაბმა, დეპრივირებული აქვს პიროვნების მე და მოკლებულია სხვისი არსებობის შეგრძნებას, აინტერესებს ისეთი სამყარო სადაც არ არის არც „კარგი“ და არც „ეშმაკი“, უფრო მეტიც არ არის „არცერთი“ ღირებულება.

შესაძლებელია კი რომ გამოვიყენოთ ანალიტიკური მოსმენის მეთოდი ადამიანთა ბუნების ამ საზღვრებთან? შესაძლებელია დავკავდეთ ფსიქოანალიტიკური პრაქტიკით ამ კონდინციაში?

„ჩვენი ღირებულებების“ გადაფასება

რესპუბლიკა დგას ისტორიული გამოწვევის წინაშე: შეუძლია მას თუ არა შეეჯახოს იმ პრობლემას, რომელსაც ქვია რწმენის და სურვილის საჭიროების კრიზისი რომელსაც რელიგია ვეღარ უმკლავდება, და რომელიც ეხება ადამიანთა კავშირის არსებობას. შფოთვა, რომელიც ყინავს სახემწიფოს რომელიც იმყოფება ომებში, ეკონომიკურ და სოციალურ კრიზისებში და დგას კოლოსალური გამოწვევების წინაშე. ვართ ჩვენ მზად გავუკეთოთ მობილიზება ყველა საშუალებას, პოლიციას და ეკონომიკურ სექტორს, ფსიქიკაზე მოპოვებული ცოდნის დავიწყების გარეშე? შეგვიძლია დავაკავშიროთ მტკივნეული იდეალისტური აშლილობა და რადიკალიზირებული სისასტიკე, დელიკატური და საჭირო მოსმენით, შესაბამისი განათლებით და საჭირო სიკეთით? ამგვარი ინტერპრეტაციით, ჯიჰადისტების ბარბაროსობა ეშმაკისეულია და უსვამს კითხვას სეკულარიზმის „ღირებულებებს“ და გამოწვევას უკეთებს ფსიქოანალიზის შესაძლებლობას რომ გადაჭრას ეს გლობალიზაციის ახალი დისკომფორტი.

რადიკალურ ეშმაკთან საბრძოლველად გვჭირდება სერიოზულად მივიღოთ ნიცშეს შემდეგი სიტყვები: <დასვი დიდი კითხვები ნაცვლად გრანდიოზული განცხადებების გაკეთებისა> ეს ნიშნავს: ღმერთზე ფოკუსირების ნაცვლად შევხედოთ იდეალებს და მათ არარსებობას იმისათვის რომ ისინი გავიგოთ, ხელახლა შევაფასოთ, შევხედოთ პრობლემურად და დაუსრულებლად ვიფიქროთ მათზე. იმისათვის რომ ჰორორის, საშინელების ინტერპრეტაცია მოვახდინოთ, დაეხმარე მას, ვინც იტანჯება რადიკალური ეშმაკით ნაცვლად იმაზე ფოკუსირებისა თუ რა სისასტიკეს და ძალადობას იმსახურებენ მკვლელები. იმისათვის რომ ვებრძოლოთ ეშმაკს ჩვენ აუცილებლად უნდა განვაგრძოთ პოტენციური კვლევა არა უცნობი უტოპიური და უსაფრთხო მხრიდან არამედ იმ მყიფე წერტილიდან რომელსაც პასკალი უწოდებს „მუდმივ მოძრაობას“ (perpetual motion). ის წერდა: <მან ვინც აღმოაჩინა სიკეთეში დღესასწაულობის საიდუმლო ეშმაკზე გაბრაზების გარეშე, იპოვა წერტილი, ეს არის მუდმივი მოძრაობა>.  და რა მოხდება თუ ის ხედვა, რომელშიც გვიჭირს ჩვენ არის ზუსტად ის „წერტილი“ ეს „მუდმივი მოძრაობა“ „სიკეთეში დღესასწაულობის საიდუმლო ეშმაკზე გაბრაზების გარეშე“? ეს არის კერძო შინაგანი გამოცდილება რომელსაც ბარბაროსები იგნორირებას უკეთებენ მაგრამ ტრანსფერი გვაძლევს ჩვენ საშუალებას რომ მოვბილიზდეთ.

თარგმნა სოსო დოლიძემ

source: https://www.ipa.world/ipa/en/News/kristeva.aspx